نمونه های صفحه آرایی

تاریحچه صفحه آرایی از نگاه زمان

پیشینه صفحه آرایی در ایران، به گذشته های بسیار دور، یعنی زمانی که سومری ها بر روی لوحه های گلی، مفاهیم مرتبط با یکدیگر و ادامه داری را می نوشتند، باز می گردد. شکل عینی نخستین کتاب ها، به صورت اتاقی بوده است که ورق های خشتی کتاب، که هر کدام چند سانتی متر ضخامت داشته اند، در طبقه های نصب شده به دیوارهای این اتاق قرار می گرفتند. سپس، پوست برخی از حیوانات برای تولید کتاب به کار می رود و پس از آن، کتابهای کاغذی رایج می شود.

در نخستین سده های هجری، کتاب آرایی مورد توجه قرار می گرفت و کتابخانه ها، شبکه های اداری و درباری و آموزشی، همگی در مسیر نسخه آرایی و فن کتاب سازی، هیأتی نظام مند پیدا کردند.

اوج هنر کتاب آرایی در ایران، به دوره تیموری مربوط است اما با شکست جانشینان تیمور و تسلط شاه اسماعیل صفوی بر هرات، از ارزش های بصری این هنر کاسته نمی شود و همچنان، بهترین دوره های تکاملی خود را می گذراند و فقط در اواخر دوره صفوی ست که هنر کتاب آرایی و نگارگری ایرانی، با تأثیرپذیری از غرب، به تدریج سیر نزولی آغاز می کند.

صفحه آرایی کتاب:

مفهوم عینی و امروزی کتاب یعنی مجموعه ای از برگ های کاغذی که روی آن ها مطالبی چاپ شده است و در یک طرف به نام عطف به یکدیگر متصل شده اند و پوششی به نام جلد دارد.

اکنون در ایران دو وضعیت کلی برای جنس جلد کتاب وجود دارد:

اگر جنس جلد کتاب از انواع مقوا های نازک مانند گلاسه باشد، اصطلاحاً به آن، جلد شومیز می گویند. وضعیت دیگر کتاب هایی هستند که جلد آنها مقووای سخت و ضخیمی است که پوششی از کاغذی خاص به نام گالینگور دارد و جلد این کتاب ها در اصطلاح زرکوب یا گالینگورمی گویند.

کتاب از سه بخش اصلی تشکیل می شود: واحد های پیش از متن، متن، واحدهای پس از متن

واحدهای پیش از متن: این واحدها عبارتند از جلد، آستر بدرقه و صفحات قبل از متن.

صفحات متن: این صفحات قطعاً از صفحه فرد شروع می شوند و جمع آن ها با واحدهای پس از متن باید دارای تعدادی فرم چاپی مشخص باشد.

واحدهای پس از متن: واحدهای پس از متن شامل پیوست یا پیوست ها، واژه نامه، کتابنامه فهرست راهنما می شود. همه این ها معمولاًاز صفحه فرد شروع می شوند و همانطور که می دانید در کتاب های فارسی، صفحه سمت چپ فرد است و در کتاب های لاتین صفحه سمت راست.

صفحه آرایی مجله:

مجله، به مدرکی جلد شده و ادواری گفته می شود که به طور منظم . با فاصله انتشار مرتب و تحت شماره ردیف و دوره و تاریخ معین در زمینه های گوناگون (اجتماعی، سیاسی، اقتصادی، فرهنگی، ادبی، دینی، علمی، فنی، کشاورزی، نظامی، هنری، ورزشی و نظایر اینها) بیش از دوبار در سال منتشر شود و در تهیه مطالب آن بیشتر از یک نفر مشارکت داشته باشد و نیز دارای بیشتر از یک مقاله باشد.

تعیین قطع مجله و حدود احتمالی تعداد صفحات آن از تصمیماتی است که در شروع راه اندازی مجله باید اتخاذ شود.

تعداد صفحات مجله را سردبیر تعیین می کند ولی با شناختی که از فرم های چاپی داریم می دانیم ک باید مضرب صحیحی از ٨ یا ١۶ باشد و منظور، صفحات متن مجله است زیرا جلد با جنس متفاوتی که دارد، جداگانه چاپ می شود.

سرلوحه: در آغاز کا یک مجله، گذشته از برنامه ریزی لازم برای تهیه مطالب و تعیین سر دبیر و اعضای شورای نویسندگان و پیش بینی های لازم برای امور اجرایی مجله، از نظر جنبه های گرافیکی نیز پیش بینی هایی ضروری ست. نخستین کار گرافیکی مجله، طراحی نام مجله است که به آن سرلوحه یا لوگوتایپ می گویند و در واقع نشانه یا آرم مجله می باشد.

روحیه کلی و ثابت جلد: جلد مجله علاوه بر آن که محافظ صفحات مجله است، در ترغیب خواننده برای خرید و خواندن مجله سهم مهمی دارد و ماهیت کلی مجله را نشان می دهد. پس از مشخص شدن طرح سرلوحه و قطع مجله، روحیه کلی جلد که اصطلاحاً به آن اونیفورم می گویند، باید طراحی شود.

اونیفورم یعنی روحیه ثابت طرح جلد که در شماره های مختلف باید ثابت بماند ولی ممکنن است طرح روی جلد یا رنگ های آن در هر شماره تغییر کند.

منبع: افشار مهاجر، کامران، پایه و اصول صفحه آرایی، چاپ پنجم، سال ١٣٨۴، تهران، شرکت چاپ و نشر کتاب های درسی ایران